Klippfiskarbeid i Kroken på Hoem

 

Bildet frå 1924 viser klippfiskberga, kaihuset «Bryggjen» og jakta «Nornen» foto: Kristian Berge, eigar: Fylkesarkivet i Sogn og Fjordane.

Eg var 10 år i 1925 då eg byrja på klippfiskarbeid for Daniel Enge i Kristiansund, kan Kristen Magnar Hoem (Myran) fortelle. Eg fekk 10-øre timen og var fornøgd, bedre det enn å hjelpe til heime med luking og tynning av gulrot og nepe-åker og anna kjedeligt arbeid. Nede på Krokaberga var det mykje liv og røre, opptil 30 personar unge og gamle kunne vera der samtidig, så der likte vi oss  godt.

Daniel Enge og en modell av ein Lofotfarer, bygd av Halvdan Kalvøy, Averøy.

Sesongen starta med at Enge på etterjulsvinteren sendte jakta si  «Nornen» nordover til Lofoten for å kjøpe nydregen torsk. Enge var sjølv kaptein.  Mannskapet bestod av bla. 4 mann frå Hoem. Det var Arne og Karsten Hoem (Gara, som var nærslekta med Enge), Jens Hoem (Nybråten) og kokken Johan Hoem (Viken). I Lofoten kjøpte så Enge stor og fin skrei og mannskapet ombord delte fisken på langs etter ryggen og fjerna ryggbeinet. Når ein så bretta fisken ut i ein trekant, var den klar til å leggast i stabel, med grovsalt  mellom laga. Jaktene var godt egna til slik frakt, då dekk-plankane kunne fjernast og fisken stablast frå kjølen og opp til over skandekket. Slik låg den på den lange turen sørover kysten, inn Tingvollfjorden og til kaia i Kroken.

Der vart så fisken lossa og plassert inne i kaihuset, kalla «Bryggja».  Dette huset hadde tidlegare klippfiskmenn  bygd til dette formålet og var i to etasjar. I andre etasje budde vaktmannen med familien. Eg kan huske at Nils Sagen, Kvalvåg og ein Ohrvik var vaktmenn. Fyrste etasjen var lagerplass, og i tillegg arbeidsplass for dei som vaska og reinska fisken før tørkinga ute på berga. Midt på golvet i 1 etg. stod eit stort trekar på 1,5 gangar 3 m. Det var fylt med sjøvatn. På kanten av karet var det festa trebrett som fisken låg på under skrubbinga. Desse bretta halla på skrå ned og inn i karet. Det kunne vera 10 slike brett. Ein fast mann hadde arbeidet med å pumpe sjøvatn opp i karet. Det gjorde han med ei handpumpe som var festa på veggen. Arbeidet var tungt, for karet var stort og i tillegg måtte det tømast og reingjerast ofte. For vatnet måtte vera reint og utan fiskerestar og slo. Vi var altså 10 arbeidara som stod rundt det store karet og skrubba bort overflødig salt og blodrestar. Vi hadde grove ullvottar på hendene og ein liten skrubbert å hjelpe oss med. Fisken vart lagd i sjøvatn ei stund før vaskinga. Tida den låg der måtte ikkje bli for lang, slik at den blei blaut. Dette var det vaktmannen som passa på, og dette var han nøyen med. I tillegg passa han på at vatnet i karet var reint.

Når vi sto slik å vaska, var det, slik som det bruka å vera på ein arbeidsplass, nokon som var til irritasjon for oss andre. Det kunne til dømes ver når» fantstaven» oppdaga at fisken han var i ferd med å løfte opp på brettet sitt, var ei stor fisk med mykje arbeid på,  ja då var han lynrask å senka fisken tilbake ned i karet, og skyve den under vatn bort til nokon av oss andre, som kanskje var uoppmerksame eller hadde tatt oss eit 5-minutt.

Klippfiskarbeid på Krokaneset (Vorpneset) i 1925. Frå venstre: Anna Hoem Selius, Nils Kvalvåg (Saga), Jon Hoem, Johan S Hoem og Johan A Hoem.

Klippfiskarbeid på Krokaneset (Vorpneset) i 1925. Frå venstre: Anna Hoem Selius, Nils Kvalvåg (Saga), Jon Hoem, Johan S Hoem og Johan A Hoem. Færingen lengst frå er ein 4-bords Brubekkfæring og den nærmaste kanskje ei færge, tverr bak og eit årepar.

Over fjorden kom det roandes folk frå Hammaren og Vulvika, på jakt etter arbeid.  Frå Brunneset lenger ut, kom det 4 eldre kvinnfolk, kan eg hugse. Så kom det båtar utafrå med folk frå Vika,  Lamvika, Kvalvåg og Ranheim, innafrå kom vi frå Hoem og  frå Varvik.  Nokre av dei som kom med eigen færing, valgte å vaske fisken for seg sjølv nede i fjøra. Då lempa dei saltfisken ned i robåten frå lageret inne i Bryggjen og rodde på innsida av Krokaberget. Der la dei fisken ned i sjøkanten til bløyting, og vaskinga foregikk i fred og ro mellom færingen og fiskedungen. Den ferdigvaska fisken vart så kasta opp på berget og om vaktmannen godtok reingjeringa, vart den samla saman og med ei båre frakta lenger opp på berga. Trygve Hoem (Kroken) og eg hadde dette arbeidet, pga vår lave alder. På forskjellige plassa på berga, var det lagt ut treflaka til botn for fiskestablane. Desse måtte ligga stødig og i vater. Vi tømde båra for fisk ved desse stabelbotnane, og det var kvinnfolkarbeid å stable opp fisken. Den ferdig vaska og godkjende fisken vart liggande i stabel med lokk på i 3-4 daga. Her vart overflødig vatn pressa ut før tørkinga på berga tok til.

Det byrja så snart snøen var borte frå berga, og  var opphaldsvêr. Då var det å møte opp kl. 07.00 og vaktmannen fordelte arbeidet blant dei oppmøtte. Dei store trelokka på stablane vart fjerna, og fisken båren utover. Heile berget var til slutt dekt av fisk og slik låg den i 12 timar til kl. 19.00, berre snudd ein eller to gongar for at den ikkje skulle bli brend av sola. Så vart den samla saman, lagt i stabel igjen og eit rundt lokk vart lagt på toppen. Sjølv om veret var fint over natta, måtte fisken samlast for å unngå at den slo seg og blei fuktig igjen, og ein dags arbeid var fånyttes. Men gjekk tørkinga greitt med finever og landvind, og sjefen Daniel Enge i Kristiansund såg at det kunne hentast ein ny last med fersk torsk, så var det å rigge jakta og sende den nordover igjen. Denne gongen heilt til Finnmarken. Torsken der var noko mindre enn Lofotskreien, men det var penger å tjene på denne og, så folket på bygdene rundt Kroken kunne tene seg nokre kroner ekstra i sommarhalvåret når dette pågjekk.  Garden Kroken som leigde ut berga til klippfisktørking, tjente også  på avtalen med Daniel Enge frå  klippfiskbyen Kristiansund.

Fortalt av: Kristen Magnar Hoem

tekst:        Arne Johan Humberset

Klippfiskarbeid på Krokaneset (Hoem - 1925) Frå venstre: Maria Hoem, Sigrid Røsdal, Emma Sør-Hoem, Birgit Kvalvåg, Ane Røsdal, Trygve Hoem, Dagny Hoem og Kristen Hoem.

Klippfiskarbeid på Krokaneset (Hoem – 1925) Frå venstre: Maria Hoem, Sigrid Røsdal, Emma Sør-Hoem, Birgit Kvalvåg, Ane Røsdal, Trygve Hoem, Dagny Hoem og Kristen Hoem. Kaihuset «Bryggja» til venstre, med fabrikk i 1 og bolig i 2 etg.

2 kommentarer

  • Skrevet av Berit Enge , 27. november, 2010 @ 21:43

    Dette var spennende å lese. Daniel Enge var min bestefar. Min bestemor, Beret Hoem kom fra gården Kroken. Vet lite om mine besteforeldre, derfor var det interessant å lese dette.

  • Skrevet av Erna Lamvik , 12. august, 2011 @ 20:55

    Takk til dykk som tek vare på historia og minna frå ei svunnen tid. «Tampen brenn» for å samla stoff og foto. Når dei gamle er borte, har vi ingen å spørja, så stå på frotsatt, «Hoemsingar!»
    Helsing Erna.

Andre lenker til denne posten

Legg igjen en kommentar

HOEM BYGDELAG